Biologia człowieka

Przedmiot podstawowy

semestr 01

Ćwiczenia
Wykład

(M14) Pokaz slajdów
(M16) Praca w grupach
(M17) Prezentacje multimedialne
(M22) Wykłady

(F1) Aktywność na zajęciach
(F3) Kolokwium
(F4) Odpowiedź ustna

(P3) Średnia ważona ocen formułujących
(P4) Test

INFORMACJE O NAUCZYCIELACH AKADEMICKICH

OSOBA ODPOWIEDZIALNA ZA KARTĘ: dr Małgorzata Kowal

WYMAGANIA WSTĘPNE

1. Znajomość biologii człowieka na poziomie szkoły średniej.

CELE ZAJĘĆ

1. Zapoznanie studentów z budową komórki zwierzęcej, jako jednostki strukturalnej i funkcjonalnej ciała człowieka. Zapoznanie z budową i funkcją poszczególnych organelli komórkowych oraz przebiegiem w nich podstawowych procesów biochemicznych.

2. Zapoznanie studentów z budową i funkcjonowaniem wybranych tkanek.

3. Zaznajomienie studentów z aktualnym stanem wiedzy na temat przebiegu i mechanizmów prawidłowego rozwoju zarodkowego człowieka a także przyczyn powstawania najczęstszych wad wrodzonych.

4. Zapoznanie studentów z klinicznym obrazem najczęściej występujących wad wrodzonych.

<WYKŁADY

1: Wprowadzenie do przedmiotu - zapoznanie studentów z zakresem obowiązującego materiału, wymaganiami, zalecaną literaturą i formą zaliczenia przedmiotu. Komórka jako podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna organizmu. Hierarchiczna budowa organizmu rodzaje tkanek i ich rola w organizmie. Nomenklatura obowiązująca w cyto- i histologii.

2: Budowa komórki eukariotycznej - budowa i funkcje błony biologicznej. Kompartmentacja cytoplazmy, mechanizmy transportu przez błony. Budowa jądra komórkowego i jego funkcja. Budowa i rola DNA oraz chromatyny. Kariotyp człowieka – ilość i zróżnicowanie chromosomów, pojęcie genu i alleli.

3: Budowa i funkcje pozostałych organelli komórki człowieka – reticulum endoplazmatycznego, aparatu Golgiego, lizosomów, proteasomów, peroksysomów, mitochondriów i centrioli.

4: Cykl życiowy komórki, proces replikacji, transkrypcji i translacji. Podziały komórek ciała u człowieka (mitoza i mejoza) i rola tych procesów w ontogenezie. Starzenie się organizmu na poziomie komórkowym - zjawisko nekrozy i apoptozy.

5: Budowa układu rozrodczego męskiego i żeńskiego, lokalizacja procesu gametogenezy. Przebieg procesu spermatogenezy i jego i regulacja hormonalna.

6: Przebieg procesu owogenezy, jego regulacja hormonalna. Cykl jajnikowy i miesiączkowy. Początek ontogenezy – zaplemnienie i zapłodnienie, proces bruzdkowania i implantacji.

7: Gastrulacja - kształtowanie się listków zarodkowych i ich różnicowanie się w poszczególne tkanki i narządy. Powstawanie, budowa i funkcje błon płodowych.

8: Łożysko, bariera łożyskowa. Budowa i funkcja.

9: Udział środowiska w powstawaniu wad rozwojowych – teratogeneza. Podział czynników teratogennych, krytyczny okres oraz skutek ich działania. Wybrane czynniki teratogenne – najczęściej powstające wady wrodzone jako efekt ich działania.

10: Rodzaje tkanek w organizmie człowieka. Typy tkanki łącznej i ich lokalizacja w ciele człowieka (ścięgna, ochrzęstna, okostna). Zróżnicowanie strukturalne tkanki chrzęstnej i jej

przystosowania do spełniania funkcji. Możliwości regeneracyjne tej tkanki.

11: Cechy charakterystyczne budowy tkanki kostnej zbitej i gąbczastej, jej funkcje. Wykazanie mechanicznych i chemicznych przystosowań do spełnianej funkcji. Funkcjonalne przyczyny określonej lokalizacji wymienionych odmian tkanki kostnej w różnych

rodzajach kości. Mechanizmy rozwoju kości.

12: Rola krwi w organizmie. Budowa i funkcje poszczególnych elementów składowych, współpraca krwi z pozostałymi tkankami ciała człowieka.

13: Typy tkanki mięśniowej, ich pochodzenie i morfologiczne zróżnicowanie. Budowa miocytu i włókna mięśniowego, różnice między nimi.

Mechanizm pobudzenia i skurczu mięśni gładkich. Rozwój w ontogenezie tkanki mięśniowej szkieletowej, jej możliwości regeneracji.

14: Typy włókien mięśniowych. Mechanizm pobudzenia i skurczu włókna mięśniowego. Histologiczna budowa mięśnia i jednostki motorycznej mięśnia. Możliwości zaburzeń w budowie i funkcji tkanki. Charakterystyka mięśnia sercowego.

15: Budowa i funkcje neuronu. Rodzaje włókien nerwowych, ich charakterystyka i lokalizacja w układzie nerwowym. Budowa synapsy. Mechanizmy przewodzenia impulsów nerwowych, możliwości zaburzeń. Budowa „nerwu”. Struktura i funkcje komórek glejowych.

ĆWICZENIA

1: Wstęp do ćwiczeń - zapoznanie studentów z zakresem obowiązującego materiału, wymaganiami, zalecaną literaturą i formą zaliczenia ćwiczeń. Zapoznanie się z budową i zasadami obsługi mikroskopu świetlnego.

2: Zróżnicowanie komórek eukariotycznych pod względem ich kształtu i funkcji. Cytofizjologia błon komórkowych. Budowa lipidów oraz ich funkcje w strukturach komórkowych i pozakomórkowych. Asymetria błony komórkowej.

3: Budowa histologiczna jajnik oraz rozwój pęcherzyków jajnikowych w cyklu menstruacyjnym.

4: Kolokwium cząstkowe.

5: Budowa histologiczna gonady męskiej. Organizacja części plemnikotwórczej jądra, przedziałowość nabłonka plemnikotwórczego i obecność bariery krew – jądro. Powiązanie przebiegu spermatogenezy i cyklu nabłonka plemnikotwórczego, Które warunkują ciągłość tego procesu oraz niezmienność w czasie (ok. 70 dni)

6: Analiza preparatów histologicznych przygotowanych z przekrojów poprzecznych gonad.

7: Prezentacja filmu dotyczącego rozwoju prenatalnego człowieka.

8: Kolokwium cząstkowe.

9: Budowa histologiczna tkanek podporowych. Powiązanie budowy tych tkanek z ich funkcją.

10: Analiza preparatów histologicznych i rozmazów przygotowanych z wybranych tkanek łącznych. Zróżnicowanie budowy tkanek i powiązanie tych różnic z funkcją tkanek (tkanka łączna właściwa i płynna).

11: Kolokwium cząstkowe.

12: Analiza preparatów histologicznych przygotowanych z tkanki mięśniowej gładkiej i poprzecznie prążkowanej (serca i szkieletowej). Mechanizm skurczu.

13: Analiza preparatów histologicznych z tkanki nerwowej.

14: Kolokwium cząstkowe.

15: Zaliczenie ćwiczeń

LITERATURA PODSTAWOWA:

1). Mazgajska-Wiktor H, Jarosz W, Fogt-Wyrwas R. Podstawy biologii człowieka. PWN 2022, Warszawa.

2). Bartel H. Embriologia. PZWL Wydawnictwo Lekarskie 2021, Warszawa.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA:

1). Alberts B, Bray D, Hopkin K. Podstawy biologii Komórki, tom 1 I 2. PWN, 2019, Warszawa

2). Cichocki T, Litwin JA, Mirecka J. Kompendium histologii. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2022, Kraków.

EU1 Wiedza:

Student zna terminologię i ma wiedzę dotyczącą lokalizacji oraz przebiegu wybranych procesów biochemicznych zachodzących wewnątrz komórki zwierzęcej (oddychanie wewnątrzkomórkowe, transkrypcja i translacja) – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W01

EU2 Wiedza:

Student ma wiedzę i zna podstawową terminologię dotyczącą przebiegu cyklu komórkowego oraz podziałów komórki zwierzęcej, ze szczególnym uwzględnieniem ich miejsca w cyklu życiowym organizmu – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W01

EU3 Wiedza:

Student zna terminologię i potrafi scharakteryzować przebieg ontogenezy ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju prenatalnego człowieka - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W01

EU4 Wiedza:

Student posiada ogólną znajomość dotyczącą budowy komórki zwierzęcej, jako jednostki strukturalnej i funkcjonalnej organizmu ludzkiego - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W02

EU5 Wiedza:

Student posiada wiedzę i potrafi stosować polską terminologię dotyczącą budowy wybranych tkanek i układów, ze szczególnym uwzględnieniem układu ruchu i układu nerwowego - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W02

EU6 Wiedza:

Student posiada wiedzę dotyczącą oceny właściwości fizykochemicznych krwi - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W04

EU7 Wiedza:

Student zna metody oceny zaawansowania w rozwoju fizycznym oraz biochemicznych markerów oceny metabolizmu i/lub uszkodzenia tkanki mięśniowej i kostnej – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W05

EU8 Wiedza: Student posiada wiedzę na temat pozytywnych i negatywnych skutków treningu zdrowotnego, także u osób z dysfunkcjami narządowymi i ograniczeniami ruchowymi – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W12

EU9 Wiedza: Student posiada wiedzę dotyczącą prawidłowego organizowania i prowadzenia zajęć ruchowych, w tym także dla osób z dysfunkcjami narządowymi i ograniczeniami ruchowymi. Jest świadomy konieczności indywidualizacji zajęć – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_W21

EU10 Umiejętności: Student potrafi posługiwać się aparaturą i sprzętem laboratoryjnym – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_U03

EU11 Umiejętności:

Student potrafi ocenić stan rozwoju organizmu na podstawie zmian w strukturze tkanki kostnej oraz na podstawie zmian masy tkanki mięśniowej - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_U05

EU12 Umiejętności:

Student potrafi analizować wyniki podstawowych badań morfologicznych krwi i na tej podstawie zdiagnozować stan funkcjonalny organizmu - odniesienie do efektów kierunkowych WF1_U10

EU13 Kompetencje społeczne:

Jest świadomy wysokiej wartości zdrowia w wymiarze jednostki i populacji i jest przekonany o sensie, wartości i potrzebie uczestnictwa w aktywności fizycznej – odniesienie do efektów kierunkowych WF1_K06